على محمدى

43

شرح اصول استنباط ( فارسى )

نتيجه مىگيريم كه : پس خداوند ما را بخاطر ارتكاب شرب توتون مؤاخذه نخواهد كرد و هذا هو معنى اصل البرائة و هذا هو المطلوب . به اين دليل اعتراضى شده و آن اينكه ما يك قاعدهء عقليهء مسلّمهء ديگر هم داريم كه با اين قاعده تعارض مىكنند و تساقط مىكنند و آن قاعدهء دفع الضرر المحتمل واجب است . بيان ذلك : در اين قاعده سه احتمال متصوّر است : 1 - منظور از ضرر محتمل خصوص ضرر دنيوى باشد كه بنابراين مورد و مجراى دو قاعده از يكديگر اجنبى است و قطعا تدافع و تعارضى نخواهد بود . 2 - منظور اعم از ضرر محتمل دنيوى و اخروى يعنى عقوبت باشد كه بنابر اينهم تدافعى نيست چون قاعدهء قبح عقاب اخص و مخصوص به عقاب اخروى است و قاعده دفع ضرر محتمل تعميم دارد و يقدم الخاص على العام . 3 - منظور از ضرر محتمل خصوص ضرر اخروى يعنى عقاب باشد كما عليه بعض . آنگاه بنابراين احتمال دو قاعدهء مذكور با يكديگر تعارض مىكنند زيرا كه قاعده قبح عقاب بلا بيان مىگويد : شما آزاديد و عقاب بدون بيان قبيح است پس بر ارتكاب شرب توتون مؤاخذه و كيفر نمىشويد ولى قاعدهء دفع ضرر محتمل مىگويد : شما در اينجا احتمال حرمت داده و در نتيجه احتمال عقاب مىدهيد و دفع عقاب محتمل واجب است پس بايد از شرب توتون اجتناب كنيد و گرنه عقل ، شما را مستحق مواخذه مىداند و لذا تعارضا و تساقطا پس شما اصوليين نمىتوانيد از قاعده قبح عقاب استفاده كنيد . از اين اشكال مرحوم شيخ انصارى و ديگران جواب داده‌اند به اينكه قانون